Veilig zwemmen in Brabant: waar je terechtkunt en hoe de hulpdiensten in de zomer werken

In Brabant levert het eerste echt warme weekend van het jaar een vertrouwd beeld op. Om elf uur ’s ochtends zitten de parkeerplaatsen bij de recreatieplassen vol, staan de barbecues aan en ligt het water vol mensen die sinds augustus vorig jaar niet meer buiten hebben gezwommen.

Voor veel van ons speelt de vrije tijd zich binnen af, achter een serie of een console, of met wat tijd online bij Spacehills Casino. Maar een Brabantse zomer is een goede reden om een paar van die avonden aan het open water te besteden. Ben je dat dit jaar van plan, neem dan de komende vijf minuten de tijd om dit te lezen. Open water is niet hetzelfde als het zwembad waarin je hebt leren zwemmen, en de mensen die erbij komen als het misgaat, hebben liever dat je hen nooit nodig hebt.

Begin bij de officiële lijst

Er is verschil tussen water waar je bij kunt en water waarin je zou moeten zwemmen. De provincie wijst de officiële zwemwaterlocaties aan en laat de waterkwaliteit controleren gedurende het zwemseizoen, dat officieel loopt van begin mei tot begin oktober. Er wordt onder meer getest op E. coli en intestinale enterokokken, en de resultaten staan op zwemwater.nl en in de bijbehorende app.

Maak er een gewoonte van om dat te checken voordat je vertrekt. Een locatie kan de ene week groen zijn en de week erna een waarschuwing krijgen, meestal door blauwalg na een reeks warme, windstille dagen. Dat is geen kleinigheid: blauwalg kan huidirritatie, maagklachten en hoofdpijn veroorzaken, en is vooral vervelend voor kinderen en honden. Is er iets aan de hand, dan hangt er een bord bij de ingang. Dat bord is geen suggestie.

Kanalen, havens en rivierarmen zijn een verhaal apart. Daar heb je te maken met ongetest water en beroepsvaart, en met stromingen bij sluizen en afgemeerde schepen die sterker zijn dan ze eruitzien.

Waar Brabanders naartoe gaan

De provincie is rijk bedeeld met recreatieplassen, waarvan een flink deel voormalige zandwinplassen zijn die zijn ingericht voor dagrecreatie. Je vindt ze in vrijwel elke hoek van de provincie: gevestigde favorieten als de Galderse Meren ten zuiden van Breda, de Binnenschelde bij Bergen op Zoom en de IJzeren Man in Vught. Verder zijn er Berkendonk bij Helmond, Aquabest in Best, het Prinsenmeer bij Ommel, de Kraaijenbergse Plassen bij Cuijk, de Kurenpolder bij Hank en het Staalbergven in de Oisterwijkse bossen.

Wat per locatie sterk verschilt, is het toezicht. Op sommige plekken staan in het hoogseizoen op drukke momenten toezichthouders, met reddingsmateriaal aan de kant en duidelijk afgebakende zwemzones. Andere plassen zijn simpelweg een mooi water met een strandje en verder niemand. Kijk bij aankomst naar de borden, let op waar de gemarkeerde zone ophoudt, en zwem binnen het zicht van de toezichtpost als die er is.

Open water is geen zwembad

Een zwembad is overzichtelijk: verwarmd, overal even diep, rondom afgezet en bemand. Een Brabantse plas is dat allemaal niet, en juist die verschillen zijn wat mensen verrast.

De oude zandwinplassen zijn diep, vaak veel dieper dan bezoekers verwachten, en de bodem kan abrupt weglopen. Je staat op een plaat met water tot je middel, en een paar passen verder zit je boven de tien meter. Daar komt de temperatuur bij: onder de door de zon opgewarmde laag ligt water dat de hele zomer echt koud blijft. Daar vanaf hoogte in springen of naartoe duiken kan een koudeshock veroorzaken: een onwillekeurige hap lucht, een versnelde ademhaling en verlies van controle over je spieren, in water waar je niet kunt staan.

De tweede valkuil is afstand. Op open water heb je geen referentiepunten, waardoor de overkant dichterbij lijkt dan hij is, en halverwege is er geen rand om je aan vast te houden. Wie binnen moeiteloos dertig baantjes trekt, kan buiten alsnog in de problemen komen: vermoeid, met koude spieren en zonder rustpunt.

Alcohol is een hoofdstuk apart en speelt bij een ontluisterend aantal verdrinkingen een rol. Het vertroebelt je inschatting van diepte en afstand, versnelt de afkoeling en vergroot het gat tussen wat je denkt te kunnen en wat je werkelijk kunt.

Houd kinderen doorlopend in de gaten. Verdrinken gaat stil. Je hoort geen geschreeuw of gespartel, want wie naar adem hapt, heeft geen lucht over om te roepen. Bij kleine kinderen is een armlengte de juiste afstand, niet roepafstand.

Wat er gebeurt als je 112 belt

Bij een waterongeval in Brabant komt meer op gang dan de meeste mensen denken. De melding komt binnen bij de meldkamer, waar de centralist de situatie uitvraagt en meerdere eenheden tegelijk kan laten uitrukken.

Een ambulance komt standaard mee: ook iemand die na een redding in orde lijkt, moet worden nagekeken. De brandweer rukt uit met oppervlaktereddingsteams, en waar de regio erover beschikt worden ook duikteams ingezet. Op de grotere wateren komen politieboten. Op locaties met een reddingsbrigade zijn de vrijwilligers vaak als eersten in het water, simpelweg omdat ze er al zijn. Bij ernstige meldingen brengt de traumahelikopter een arts naar de kant, wat veel uitmaakt als iemand nog voor het vervoer gespecialiseerde zorg nodig heeft.

Dat gaat allemaal snel, maar niets is zo snel als de mensen die al op het strand staan. Bij een verdrinking vallen de beslissende minuten voordat je de eerste sirene hoort. Daarom is wat hierna komt belangrijker dan wat je hierboven las.

Zie je iemand in nood

De eerste neiging is om ernaartoe te zwemmen. Onderdruk die. Wie zonder hulpmiddel het water in gaat, loopt zelf groot gevaar: iemand in paniek klampt zich vast en duwt je onder. Onder de slachtoffers zitten opvallend veel mensen die een ander te hulp schoten. De volgorde is reiken, werpen, roeien, en pas als allerlaatste redmiddel zelf het water in.

Reik met wat er voorhanden is: een tak, een stok, een peddel, of een handdoek die je aan één kant vasthoudt. Gooi alles wat drijft: een reddingsboei van de paal, een koelbox, een voetbal, een luchtbed. Is er een boot of een board, gebruik die dan.

Bel meteen 112, of beter nog: wijs één persoon aan en geef die de opdracht om te bellen. Een algemeen “bel iemand 112” betekent vaak dat niemand het doet. Houd ondertussen je ogen onafgebroken op de zwemmer gericht. Bij golfslag is een hoofd binnen enkele seconden uit het zicht en daarna nauwelijks nog terug te vinden.

Zorg dat je melding aankomt

Locatie is alles. Je telefoon geeft je positie automatisch door aan de meldkamer, maar het hardop bevestigen scheelt tijd. Noem de plas of het strand, de ingang waar je bent binnengekomen, de parkeerplaats waar je staat en elk herkenningspunt dat in zicht is: een steiger, een kiosk, een paaltje.

Zeg duidelijk dat het om een persoon in het water gaat, om hoeveel mensen het gaat en hoelang ze al uit het zicht zijn. Blijf aan de lijn tot de centralist aangeeft dat je kunt ophangen. Stuur ondertussen iemand naar de weg om de hulpverleners op te vangen en de weg te wijzen. Dat lijkt een klein klusje, maar op een druk strand midden in de zomer scheelt dat de ploegen zo een paar minuten zoeken.

Geniet ervan, met verstand

Dit is geen pleidooi om binnen te blijven. De plassen zijn een van de mooiste dingen aan een Brabantse zomer, ze kosten niets of bijna niets, en een duik in de buitenlucht op een warme avond wint het van vrijwel elk scherm. Kijk voor vertrek de waterkwaliteit na, zwem binnen de gemarkeerde zone, houd de kinderen dichtbij, bewaar het biertje tot je droog bent, en bedenk vast wat je zou doen als degene naast je in de problemen komt.

Verder: fijne zomer.